De transparantieverplichtingen uit de Europese AI Act zijn sinds 2 augustus officieel van kracht. Waar moet je als organisatie rekening mee houden?
De Europese Unie zet een volgende stap in de regulering van artificiële intelligentie (AI Act). Sinds 2 augustus zijn de nieuwe transparantieverplichtingen van kracht die bedrijven verplicht om bepaalde AI-gegenereerde content als zodanig herkenbaar te maken. De regels (Artikel 50) zijn van toepassing op bedrijven, overheden en zelfstandigen die AI inzetten. Boetes kunnen oplopen tot 15 miljoen euro of drie procent van de wereldwijde omzet. Wat betekenen de nieuwe maatregelen voor jou als organisatie?
Europese AI Act
De Europese AI Act is niet langer verre toekomst, maar een nakende realiteit. Hoewel de EU AI Act al op 1 augustus 2024 in werking trad, sijpelen de verplichtingen mondjesmaat binnen. De volledige uitrol vindt naar verwachting voor 2 augustus 2028 plaats, volgens de tijdlijn voor implementatie.
Diezelfde tijdlijn toont bovendien een nieuwe mijlpaal. Sinds 2 augustus 2026 treden de meeste regels van de AI Act in werking. Zo gelden niet alleen de transparantieregels uit Artikel 50, maar start ook de handhaving van de AI-wet op nationaal en Europees niveau. Dat betekent dat bedrijven vanaf nu officieel gecontroleerd en beboet kunnen worden, indien ze de regels overtreden.
Artikel 50
Artikel 50 uit de Europese AI Act legt de focus op transparantie. De maatregelen moeten ervoor zorgen dat gebruikers weten wanneer ze met AI te maken hebben en dat kunstmatig gegenereerde content als dusdanig wordt gelabeld.
De maatregelen richten zich op iedereen die AI professioneel inzet: bedrijven, overheden, zelfstandigen en professionele influencers vallen onder de regels, terwijl louter privégebruik er doorgaans buiten blijft.
Wie een chatbot gebruikt, moet de betrokkene vanaf het eerste contact laten weten dat die met AI praat, en realistische AI-content in beeld, audio of video die voor echt kan doorgaan, moet zichtbaar of hoorbaar als artificieel worden aangeduid.
Voor AI-tekst geldt een verplicht label bij publicaties over het algemeen belang, behalve wanneer er echte menselijke redactionele controle en eindverantwoordelijkheid is. Voor AI-systemen die synthetische audio, beeld, video of tekst creëren, geldt bovendien een verplichting om deze output machineleesbaar te markeren als kunstmatig.
Van AI bouwen naar beheersen
De nieuwe transparantieregels verplicht bedrijven om hun AI-gebruik uit te spitten. Waar de focus initieel lag op een snelle AI-adoptie, verschuift deze nu naar een grondige analyse van het AI-gebruik binnen bedrijven.
“Met de AI Act verschuift de aandacht van AI bouwen naar AI beheersen”, zegt Luis Blando, Chief Product & Technology Officer bij OutSystems. “Nu AI-agenten steeds vaker bedrijfskritische processen ondersteunen, wordt inzicht in hun werking, besluitvorming en de momenten waarop menselijk toezicht nodig is essentieel.”
Met de AI Act verschuift de aandacht van AI bouwen naar AI beheersen.
Luis Blando, Chief Product & Technology Officer bij OutSystems
Blando wijst erop dat bijna twee derde van de organisaties nog geen centrale aanpak heeft voor AI-governance. Dit komt mede door het gebruik van verouderde IT-architecturen, die onvoldoende zichtbaarheid en controle bieden.
“Governance kan daarom niet achteraf als extra laag worden toegevoegd. Het moet vanaf het begin onderdeel zijn van de architectuur, zodat organisaties AI-systemen centraal kunnen beheren, monitoren en orkestreren, ook wanneer deze op grote schaal worden ingezet”, aldus Blando.
Vertrouwen in digitale fundament
Daarnaast wordt AI steeds meer een onderdeel van het digitale fundament waarop bedrijven dagelijks vertrouwen, volgens Bilal Ahmed, Chief AI & Data Officer bij team.blue. “Net zoals de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) een gemeenschappelijk kader heeft gecreëerd om op een verantwoorde manier om te gaan met persoonsgegevens, legt de AI Act de basis voor betrouwbare AI in Europa.”
“Voor het mkb draait het niet alleen om naleving van de wetgeving. Het gaat erom dat zij erop kunnen vertrouwen dat de AI die zij gebruiken transparant, verantwoord en geschikt is voor het beoogde doel. De AI Act zou de adoptie van AI niet moeten afremmen, maar bedrijven juist moeten stimuleren om AI bewuster in te zetten.”
België klaar?
Hoewel de eerste maatregelen van kracht zijn, heerst er nog onzekerheid over de paraatheid van België. Volgens de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven (CRB) is België momenteel nog niet klaar om de AI Act correct te implementeren. De CRB schrijft dat er nog geen nationale toezichthouder werd aangeduid. Bovendien heerst er nog te veel onduidelijkheid over hoe deelstaten de bevoegdheden zullen verdelen. Volgens de CRB dienen Belgische overheden eerst tot een duidelijk regelgevend kader te komen.
Over het gebruik van AI bij Belgische bedrijven is het rapport opvallend positief. Ongeveer een derde van de Belgische werknemers en bedrijven (34,5%) gebruikt vandaag een vorm van AI-technologie. Dat zet België ver boven het Europese gemiddelde.