Het plotse exportverbod op Anthropic Mythos legt de risico’s van Amerikaanse technologieafhankelijkheid bloot. Voor Europa liggen nu twee pistes op tafel: onderhandelen of het heft in eigen handen nemen.
Het nieuws dat de Amerikaanse overheid een exportverbod oplegde voor de Fable 5- en Mythos 5-modellen van Anthropic, sloeg wereldwijd in als een bom. Wat lang als een theoretisch gevaar werd gezien, is werkelijkheid geworden. De Verenigde Staten kunnen bepalen wie wel en vooral geen toegang tot technologie mag krijgen, en de regering van Trump aarzelt niet die macht te gebruiken.
In China weet men dat natuurlijk al langer, maar Europa wordt nu voor het eerst ook geconfronteerd met die ongemakkelijke werkelijkheid. Wat als de VS van Amerikaanse technologie een politiek wapen maakt? En wat kan Europa daar tegen doen?
Amerika is baas
Washington legde het exportverbod volgens de officiële verklaring op wegens nationale veiligheid. Het Mythos-model is zo krachtig in het opsporen van kwetsbaarheden in software dat Anthropic het al sinds de lancering achter gesloten deuren houdt. Met Fable 5 volgde begin juni dan toch een licht afgezwakte versie voor de massa. De overheid vindt dat de modellen enkel en alleen nog maar door Amerikanen mogen gebruikt worden.
Achter dat drastische besluit schuilt wellicht een machtsspelletje. Anthropic is al een tijdje ‘bedrijf non grata’ in het Witte Huis, en dan voornamelijk in het Pentagon. Aan de oorzaak ligt een ethische discussie of de AI-modellen van Anthropic gebruikt mogen worden voor de ontwikkeling van autonome wapens of massasurveillance voor burgers. Minister van Defensie Pete Hegseth vindt dat enkel hij de rode lijnen mag trekken.
Anthropic staat tot heden op de lijst van nationale veiligheidsrisico’s, wat ongekend is voor een Amerikaans bedrijf. Door de uitrol van Mythos en Fable aan de banden leggen, heeft het Witte Huis Anthropic nog eens laten zien wie de baas is. Die boodschap moet ook voor de rest van de wereld gelden: de VS zien zichzelf als globale (technologie)leider en de rest mag stilzwijgend volgen.
Slecht voor beveiliging
De exportban op Mythos werd dan ook wereldwijd op verontwaardiging onthaald. De Canadese premier Mark Cairney spreekt zich openlijk uit over de risico’s van afhankelijkheid van de Verenigde Staten. De Europese Unie klinkt voorzichtiger en zegt eerst ‘de praktische implicaties’ te onderzoeken, schrijft Reuters.
Bezorgde stemmen klinken ook vanuit de technologiesector, die zich anders uit schrik voor tegenreactie niet durft keren tegen de huidige machtshebbers. 76 beveiligingsexperten hebben een open brief gepubliceerd om de regering op andere gedachten te brengen. “Het is gevaarlijk om de beste krachten zonder goede reden weg te halen bij de verdedigers terwijl onze tegenstanders snel oprukken”, staat te lezen in de brief, gepubliceerd op de passende website freefable.org.
Naar verluidt zou Amazon wel de kat de bel hebben aangebonden. Onderzoekers van Amazon zouden hebben ontdekt dat de ingebouwde beperkingen van het Fable-model te omzeilen zijn om de volledige capaciteiten van Mythos te ontgrendelen. Dat zou genoeg zijn geweest voor de overheid om in te grijpen, al deed die weinig moeite om zijn bevel te motiveren. De papier is niet openbaar gemaakt, en wordt door andere onderzoekers in twijfel getrokken.
Vertrouwde partner
Wat de reden ook mag zijn, het exportverbod op Mythos brengt Europa in vervelende papieren. Europese organisaties en onderzoekers krijgen geen toegang tot de krachtigere modellen van Anthropic. De Europese beleidsmakers lijken voor de diplomatische aanpak te kiezen. De G7-top in Frankrijk komt op een gelegen moment.
Er zouden gespreken zijn met de Verenigde Staten om een systeem van ‘vertrouwde partners’ op poten te zien, zodat de bondgenoten toch opnieuw toegang zouden kunnen krijgen, schrijft Financial Times. Henna Virkkunen, bevoegd commissaris voor het Europese technologie beleid, verzoekt Washington om geen ‘discriminerende maatregelen’ te nemen tegen de EU.
OpenAI kan mogelijk ook een uitweg bieden. Sam Altman zou zich bereid tonen om de NATO en Enisa toegang te geven tot GPT-5.5-Cyber, de minder bekende maar volgens experten even krachtige tegenhanger van Mythos. OpenAI nam de plaats van Anthropic in bij de Amerikaanse overheid en voorlopig lijkt die relatie goed stand te houden. Maar als het eerste anderhalf jaar Trump iets geleerd heeft, is dat er geen zekerheden zijn.
Hopen op Mistral
Het zou ook niet veranderen dat Europa afhankelijk blijft van een Amerikaans bedrijf. Dat erkent ook Virkkunen aan Financial Times. “Het is nooit goed om afhankelijk te zijn van een derde partij voor kritieke technologieën zoals AI.” De EU heeft echter weinig eigen alternatieven.
De Europese hoopt lijkt gevestigd op Mistral. Het Franse bedrijf is de enige Europese partij die modellen op de schaal van OpenAI en Anthropic kan ontwikkelen. Mistral speelt die troefkaart ook graag uit: CEO Arthur Mensch waarschuwde nog voor Washington Mythos op slot gooide al dat de EU een ‘vazalstaat’ dreigt te worden zonder eigen AI-modellen. Het bedrijf zou aan een tegenhanger van Mythos werken voor Europese organisaties.
Modellen zijn slechts een deel van de AI-puzzel. Ook voor chips, cloudtechnologie en de bouw van datacenter is Europa grotendeels afhankelijk van niet-Europese partijen. Het lijkt weinig waarschijnlijk dat de VS plots morgen Nvidia of Microsoft een exportverbod voor Europa zou opleggen, maar opnieuw, je mag het tegenwoordig niet uitsluiten. Europa kondigt wel op papier ambitieuze plannen aan om de technologiesector uit te bouwen, maar in de praktijk komt er weinig van terecht.
Leren van China
Er is slechts één ander land dat er, uit noodzaak, in geslaagd de volledige stack zelf uit te bouwen: China. China heeft op de harde manier moeten leren wat er kan gebeuren als je op Amerikaanse technologie vertrouwt. Chinese bedrijven beginnen hun achterstand stilaan weg te werken. DeepSeek verbaasde vorig jaar nog de wereld door een krachtig model met beperkte middelen te bouwen en Huawei maakt snelle vooruitgang met zijn AI-chips.
Het is weinig waarschijnlijk dat de EU nu plots de deuren voor Chinese AI-bedrijven openzet en ook dat zou allerminst zonder risico zijn. Maar de fragiliteit van het Europese IT-ecosysteem is wederom blootgelegd. Die achterstand en onzekerheid wegwerken zal niet meteen gebeurd zijn.
Europa is met een ongemakkelijke waarheid geconfronteerd.