Consultancybureau McKinsey ziet de groei in de Belgische IT-sector slabakken. AI en automatisering kunnen de motor weer laten draaien, maar dan moet de overheid prioriteit geven aan een ‘Belgische AI-cloud’.
De Belgische economie groeit vandaag met ongeveer één procent per jaar. Dat is te weinig om het Belgische welvaartsmodel te blijven betalen, stelt McKinsey in een rapport. Het rapport schetst een pad naar twee à drie procent groei per jaar. Hogere productiviteit en automatisering maken dat mogelijk.
AI en automatisering in alle sectoren
Het grootste deel van de extra groei moet volgens McKinsey komen uit de versnelde invoering van operationele verbeteringen, digitalisering, automatisering en AI in alle sectoren. Dat levert volgens het rapport tegen 2040 130 à 190 miljard euro extra bbp op. Een tweede spoor verschuift de economie naar zeven groeisectoren met een hoge productiviteit, waaronder AI en kwantumtechnologie.
Hoeveel werk AI en automatisering kunnen overnemen, schat McKinsey met een eigen model. Met de technologie van vandaag kan 57 procent van de werkuren in België geautomatiseerd worden, tegen 2030 zou dat in een middenscenario 26 procent zijn. Voor de 229.000 Belgen in IT- en wiskundige beroepen is 70 procent van het werk technisch automatiseerbaar. Het model verwacht dat daarvan tegen 2030 32 procent echt geautomatiseerd is, evenveel als bij administratief personeel. Alleen productiewerk scoort hoger, met 35 procent.
Wat met jobs?
Hoeveel jobs verdwijnen, berekent het model niet, en het steunt deels op Amerikaanse beroepsdata. McKinsey gaat ervan uit dat tot 1,5 miljoen werknemers van job veranderen en dat iedereen die getroffen wordt elders aan de slag kan. “Elke grote technologie voor algemeen gebruik heeft in het verleden netto nieuwe beroepen gecreëerd”, schrijven de auteurs.
Voor grote bouw- en infrastructuurprojecten verwijst het rapport naar AI-agenten die de productiviteit “met een factor tien tot twintig” verhoogden. Volgens een voetnoot komt dat cijfer uit klantenwerk van McKinsey en is het geen sectorgemiddelde. In een rondvraag van ITdaily bij 141 IT-professionals zei in augustus 59 procent nog geen AI-agenten te gebruiken.
IT-sector stagneert
De Belgische ICT-sector was in 2023 goed voor 24 miljard euro aan toegevoegde waarde, ongeveer vier procent van de economie. Zijn productiviteit groeide tussen 1995 en 2021 met 2,4 procent per jaar. Dat is minder dan buurland Nederland (2,6%), het EU-gemiddelde (3,2%) en voorbeeldland Denemarken (5,4%). Ook de Belgische diensten met een hoge productiviteit groeiden trager dan in Nederland.
België telt 232 robots per 10.000 werknemers in de maakindustrie, tegenover 293 in Nederland en 329 in Denemarken. Op de Digital Government Index van de OESO haalt België ongeveer 0,55 op 1, Denemarken ongeveer 0,8. In een rangschikking van Microsoft over AI-adoptie staat België voor Denemarken, met Nederland vier plaatsen hoger op nummer negen. Cijfers van Eurostat toonden eerder al dat Belgische bedrijven Nederland inhaalden bij het gebruik van AI.
McKinsey erkent initiatieven om kmo’s te ondersteunen, zoals Factories of the Future van Agoria en Sirris, DigitalWallonia4.ai en het AI-adoptietraject van VLAIO. Die zijn volgens McKinsey versnipperd over regio’s en thema’s, waardoor ze “bereiken honderden bedrijven bereiken, geen tienduizenden”.
Belgische cloud voor gevoelige AI
AI is een van de zeven groeisectoren. Volgens McKinsey kan die sector tegen 2040 twaalf à dertig miljard euro aan toegevoegde waarde en meer dan 100.000 jobs toevoegen, bovenop de 150.000 jobs van vandaag. De kans ligt bij verticale AI: software die diep in complexe processen ingebouwd zit, zoals cybersecurity, industriële AI, AI in de zorg en bedrijfsapplicaties, en AI voor robots.
Odoo en Collibra tonen volgens het rapport dat Belgische software Europese of wereldwijde schaal kan halen. Maar dat blijven eerder uitzonderingen dan de regel. “Hoewel België thuisbasis is van imec, een toonaangevend centrum voor halfgeleideronderzoek, heeft het nog geen wereldwijd bedrijf dat de vruchten van dat onderzoek commercialiseert, naar het voorbeeld van ASML in Nederland”, schrijven de auteurs. Rond het chip-, fotonica- en edge-AI-onderzoek van imec wil McKinsey meer durf- en groeikapitaal en overnames, zodat spin-offs in België opschalen.
McKinsey noemt Cegeka, Proximus, Orange, Dstny en team.blue als bouwstenen voor een consortium dat een commercieel cloudaanbod met Europese verankering uitbouwt, met opslag en rekenkracht voor kritieke data. “Zo’n lokale cloud zou ervoor zorgen dat gevoelige AI-werklasten op het vlak van defensie, gezondheid en overheid draaien op infrastructuur die België controleert”, aldus het rapport.
Cegeka en Proximus bouwen vandaag al soevereine diensten uit met buitenlandse partners. Cegeka is Benelux-partner voor de soevereine AI-software van IBM, Proximus biedt AI van het Franse Mistral aan op Europese infrastructuur. Combell, delaware en imec bundelen de krachten in een soevereine, Europese cloud.
Overheid als eerste klant
De overheid zou volgens McKinsey “eerste klant” moeten worden van Belgische AI-bedrijven. Het rapport wil ook grotere Belgische groeifondsen. Durf- en private-equitykapitaal was in 2024 goed voor 0,3 procent van het bbp, tegenover 0,5 procent in de EU-15. Het grootste Belgische fonds uit het rapport haalde 800 miljoen euro op.
Datacenters noemt het rapport belangrijk voor digitale soevereiniteit. Ze zouden zoveel mogelijk eigen stroom moeten opwekken, zodat ze geen schaarse basislast van het net opslorpen. De groei van datacenters zet het stroomnet onder druk. Door de elektrificatie moet de totale Belgische stroomvoorziening volgens McKinsey stijgen van 82 TWh in 2024 naar ongeveer 193 TWh in 2040.
Geen nationale kwantumstrategie
Op vlak van kwantum speelt België niet mee, stelt McKinsey vast. “België heeft geen nationale kwantumstrategie, heeft geen kwantumbedrijven op schaal en heeft weinig gerichte investeringen voor de ontwikkeling van kwantumtechnologie aangetrokken.” Duitsland en Frankrijk trokken miljarden euro aan overheidsgeld uit, Nederland bouwde het publiek-private Quantum Delta NL uit.
Imec coördineert SPINS, een pilootlijn voor spin-qubits van 50 miljoen euro uit de Europese Chips Act, met 25 Europese partners. Volgens het rapport leidde imec ook het Belgische kwantumnetwerk BeQCI, dat nu uitgroeit tot BENELUX-QCI. Belnet is mede verantwoordelijk voor de uitrol van dat netwerk.
McKinsey stelt voor om kwantumprocessoren van Belgische universiteiten aan te bieden als beveiligde kwantum-as-a-service op een HPC-netwerk. Een basis daarvoor is CéCi, het rekennetwerk van UCLouvain, ULB, ULiège, UMons en UNamur. Kwantum kan volgens het rapport tegen 2040 vier à acht miljard euro aan toegevoegde waarde opleveren.
200.000 STEM-profielen nodig
Om de plannen waar te maken, heeft België volgens McKinsey ongeveer 200.000 extra STEM-profielen nodig, van technici en ingenieurs tot ontwikkelaars. Vandaag studeert negentien procent van de studenten in het hoger onderwijs af in een STEM-richting, tegenover 36 procent in Duitsland. Het rapport wil dat aandeel tegen 2040 naar 36 procent brengen.
McKinsey schat ook dat 50 à 70 procent van de jobs bij- of omscholing vraagt en dat meer dan vijf miljoen mensen een vorm van opleiding nodig hebben. In 2025 nam ongeveer achttien procent van de Belgische volwassenen deel aan opleiding, tegenover 31 procent in Denemarken en 28 procent in Zweden.
Helft ligt bij bedrijven
Volgens McKinsey ligt bijna de helft van de groeikansen, 100 à 150 miljard euro, binnen het bereik van bedrijven zelf, zonder nieuwe regelgeving. Twintig procent vraagt gerichte ingrepen van de overheid samen met bedrijven, voor dertig procent zijn structurele hervormingen op Belgisch en Europees niveau nodig. “De ambitieuze visie in dit rapport hoeft niet te wachten”, concludeert het rapport.
Voor AI stelt het rapport drie projecten voor die snel kunnen starten: meer deelname van het nationale soevereine investeringsfonds in spin-offs, de overheid als eerste klant van Belgische AI-bedrijven en grote conferenties die kmo’s helpen om praktische AI-toepassingen in te voeren. Volgens McKinsey zou het al een grote stap zijn als bedrijven en overheid zulke projecten de komende twee à drie jaar opstarten.
