Het gebruik van AI bij overheden groeit, onder meer voor fraudedetectie, administratie en dienstverlening aan burgers. Slechts 28 procent van de organisaties slaagt erin die projecten breed uit te rollen, blijkt uit onderzoek van Capgemini.
Overheden zetten AI vooral in voor operationele en analytische taken, waar de resultaten meetbaar zijn en de risico’s lager liggen. Fraudedetectie, de automatisering van administratief werk, contact met burgers en beslissingsondersteuning komen het vaakst voor. Toepassingen zoals beleidsanalyse en het beslissen over individuele dossiers volgen trager. Een deel van de organisaties experimenteert ook met AI-agenten.
Het Capgemini Research Institute bevroeg voor het rapport Data and AI in government 2026 leidinggevenden bij 600 overheidsorganisaties in zestien landen in Europa, Azië-Pacific, Noord-Amerika en het Midden-Oosten. Uit Europa namen onder meer Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Nederland deel. Belgische organisaties zaten niet in de steekproef.
AI bij overheden blijft in proeffase
Slechts 28 procent van de organisaties zegt AI-initiatieven succesvol op te schalen. Volgens Capgemini houden afspraken over toezicht, verantwoordelijkheden en het meten van resultaten geen gelijke tred met het groeiende gebruik. Veel organisaties hebben geen gestandaardiseerd kader om AI te beheren of om de opbrengst van projecten op te volgen.
Het geld voor AI neemt intussen toe. De bevraagde organisaties verwachten dat AI in 2027 goed is voor zeven procent van hun jaarlijkse IT-budget, tegenover vijf procent in 2025. Volgens een schatting van Google zou de Belgische overheid maar liefst vier miljard euro kunnen besparen met generatieve AI.
AI kan maar zo doeltreffend zijn als de datafundamenten en applicaties eronder.
Marc Reinhardt, Global Industry Leader Public Sector bij Capgemini
Een op de vier organisaties beschikt over vergevorderde AI-capaciteiten. Bij de andere staan verouderde systemen, versnipperde data en gebrekkige gegevensuitwisseling een bredere inzet in de weg. Op het vlak van data boeken overheden vooruitgang tegenover vorig jaar: het aandeel koplopers steeg van 33 naar 36 procent, het aandeel beginners daalde van 38 naar 25 procent.
Afhankelijk van buitenlandse leveranciers
Digitale soevereiniteit is voor overheden een strategische prioriteit geworden. 70 procent van de organisaties zegt dat de politieke leiding dat thema op de agenda zet, en 65 procent vindt soevereiniteit even belangrijk als kosten en prestaties. De controle over data en cyberveiligheid baart de meeste organisaties zorgen.
Deze trend is ook waarneembaar op organisatieniveau. Nederlandse organisaties worstelen namelijk met digitale soevereiniteit, zo blijkt uit een andere studie. 85 procent van de Nederlandse organisaties wil een sterk Europees front vormen tegen Big Tech, maar bijna de helft heeft digitale soevereiniteit niet eens op de agenda staan. De Nederlandse overheid daarentegen bouwt momenteel aan een soeverein alternatief voor Microsoft-software.
De afhankelijkheid van buitenlandse technologie blijft groot. Zo is 71 procent sterk afhankelijk van buitenlandse leveranciers voor kernsoftware en besturingssystemen, 70 procent voor cloudinfrastructuur en 67 procent voor cybersecuritytools. Verouderde systemen, beperkingen bij aanbestedingen en een tekort aan personeel met de juiste vaardigheden remmen verandering af.
Dirk Günnewig, staatssecretaris van Financiën in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, beschrijft in het rapport hoe zijn belastingadministratie met meerdere leveranciers werkt. Ze test verschillende AI-modellen naast elkaar en bouwt de infrastructuur zo dat ze “de AI-motor kan vervangen zonder de werkomgeving voor medewerkers te veranderen”.
Europees kader in de maak
Tot nu toe beslissen landen elk apart over soevereine aankopen. De Europese Commissie stelde op 3 juni 2026 een pakket voor technologische soevereiniteit voor, met daarin de Cloud and AI Development Act. Die moet gemeenschappelijke criteria invoeren waarmee alle 27 lidstaten hun afhankelijkheid van buitenlandse cloud- en AI-leveranciers formeel beoordelen, dus ook België.