Een nieuw wereldwijd model toont aan dat AI de CO₂-uitstoot sterker verhoogt dan vermindert. AI verhoogt zowel de productiviteit in de fossiele brandstofsector als bij hernieuwbare energie.
AI-gedreven productiviteitswinsten in de olie- en gasindustrie zullen de wereldwijde uitstoot netto verhogen, dat blijkt uit een nieuw rapport gepubliceerd in Nature, onder leiding van twee voormalige Microsoft-medewerkers. De emissiebesparingen die AI bij hernieuwbare energie oplevert, wegen niet op tegen de uitbreiding van de fossiele voorraad.
Techbedrijven investeren meer en meer in grotere AI-datacenters om hun modellen te trainen en draaien. Meer datacenters betekent meer rekenkracht en druk op het elektriciteitsnetwerk. Technologiespelers zien hun stroomfactuur door AI dan ook de hoogte in gaan. Groene alternatieven dienen zich aan, en ook een recent Europees wetsvoorstel moet het in de toekomst eenvoudiger maken om de uitstoot van datacenters te compenseren.
Paradox
AI maakt niet alleen efficiënt gebruik van hernieuwbare energie mogelijk, maar verhoogt ook de productie en economische levensvatbaarheid van fossiele brandstoffen. Hierdoor ontstaat een paradox: terwijl AI de energietransitie kan versnellen, kan het tegelijk de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verlengen en de koolstofintensiteit van de economie vergroten.
Het globale computable general equilibrium-model (CGE) uit het rapport kwantificeert deze tegenstrijdige effecten. Wanneer AI-productiviteitswinsten in de fossiele sector niet worden gecompenseerd door minstens vier tot vijf keer hogere winsten bij hernieuwbare energie, stijgt de netto jaarlijkse CO₂-uitstoot tussen 0,5 en 1,8 gigaton (goed voor 1,2 tot 4,8 procent van de wereldwijde uitstoot in 2024).
Rebound-effect
Volgens de onderzoekers ontstaan er naast directe CO₂-besparingen ook belangrijke indirecte effecten. Productiviteitswinst door AI leidt vaak tot lagere kosten en hogere efficiëntie, wat extra consumptie stimuleert (het rebound-effect). Daarnaast kunnen AI-toepassingen nieuwe productiemogelijkheden creëren en de inzet van arbeid en kapitaal heroriënteren (inductie-effecten). Deze systeem-brede effecten vergroten de totale vraag naar energie en versterken de rol van fossiele brandstoffen in de economie.
De studie benadrukt dat huidige analyses en beleidskaders vooral focussen op het directe energieverbruik van datacenters en de optimalisatie van hernieuwbare energie. Gevolg is dat emissiestijgende AI-toepassingen in de fossiele sector en de indirecte economische gevolgen onderbelicht blijven. Beleid en rapportage houden onvoldoende rekening met deze bredere klimaateffecten, volgens het rapport.
Impact voor IT-sector
De onderzoekers pleiten voor bredere raamwerken die rekening houden met de volledige impact van AI op het energiesysteem. Alleen zo kunnen bedrijven en beleidsmakers de inzet van AI effectief sturen richting netto-emissiereductie.
Voor de IT-sector betekent dit dat duurzaamheidsclaims rond AI-toepassingen moeten worden genuanceerd en dat bedrijven hun rol in bredere energieketens moeten herzien. Zonder aanvullende beleidsmaatregelen loopt AI het risico de koolstofintensiteit van economische groei verder te verhogen, ondanks lokale efficiëntiewinsten.