IBM omschrijft digitale soevereiniteit als een ommuurde stad. De muren volledig rond je stad krijgen, is niet zo eenvoudig, en volgens IBM ook niet nodig.
De Solvay-bibliotheek in het hart van de Europese wijk in Brussel vormt het decor voor een IBM-bijeenkomst. Op een steenworp van de EU is soevereiniteit al snel een onvermijdelijk thema. Frank Ketelaars, die zich niet zomaar data- en AI-ingenieur maar Distinguished Engineer in deze domeinen laat noemen, neemt ons terug naar hoe Brussel er in de vijftiende eeuw moet hebben uitgezien.
“Wat is soevereiniteit? In essentie gaat het over onafhankelijkheid. Vergelijk het met een ommuurde stad: in je eigen fort gelden je eigen regels en bepaal je zelf wat binnen en buiten gaat. Vroeger was dat nodig, omdat je buren je vijanden konden zijn. Nu is het eerder een kwestie van continuïteit en optionaliteit: heb je een alternatief als een service niet meer beschikbaar is? In veel delen van de wereld, zoals het Midden-Oosten, is dat risico reëel”, zegt Ketelaars.
Drie vragen over controle
Voor Bart Windal, Country General Manager van IBM Belux, is soevereiniteit evenzeer een bekend thema. “Digitale soevereiniteit is de laatste twaalf tot achttien maanden een hot topic”, zegt Windal. “De publieke sector is hier zeer vocaal over, maar beweegt niet aan topsnelheid. Bedrijven beginnen zich de vraag nu ook te stellen. Daar begint een belangrijk gesprek.”
Hij legt klanten die bij hem aankloppen over soevereiniteit telkens dezelfde drie vragen voor. “Controleer je je data, kan je vrij wijzigen en kan je dat ook aantonen? Het zijn algemene vragen, maar ze zijn wel de essentie”.
Vijftig tinten grijs
Soevereiniteit vertaalt zich volgens Windal naar controle over systemen en naar governance. “Er bestaan verschillende visies. Organisaties moeten nagaan welke architectuur ze hebben, of er een alternatief klaarligt en voor wie de sleutels toegankelijk zijn. Stel dat er iets gebeurt met je kritieke infrastructuur, kan je dan eenvoudig wijzigen? Bijna iedereen zal zeggen van wel, maar de vraag is hoe snel en tegen welke kost.”
“Het is niet één uniform verhaal voor iedereen”, zegt Windal. Hij spreekt van vijftig tinten grijs, waarbij de vraag is waar je open bent en waar je vastzit. “Voor sommige zaken hoef je niet naar soevereine oplossingen te zoeken.”
Om klanten op beide oren te laten slapen, lanceerde IBM begin 2026 Sovereign Core, waarbij het de teugels aan lokale partners overlaat. In België is dat Cegeka. IBM speelt met Red Hat ook sterk in op open source om zijn soevereiniteitsbeloftes na te komen.
“OpenShift is een belangrijke stap, omdat je een container kan plaatsen waar je wil. Dat biedt keuze. Die openheid omarmen, zit in ons DNA.” Windal meent dat IBM op andere manieren het vertrouwen verdiend heeft. “We zijn al negentig jaar actief in België. We zitten in de kernprocessen van onze klanten.”
Muren afbreken
AI noemt Ketelaars de ‘vijfde dimensie’ van soevereiniteit. “De grote modellen zijn getraind op Amerikaanse data. Er speelt zich een evolutie af van frontiermodellen naar kleinere modellen die op soevereine data draaien.”
“Veel workloads zijn naar de cloud gegaan omdat het handig was. Dat heeft organisaties echter afhankelijk gemaakt. Onbeschikbaarheid van diensten of prijsstijgingen bij een aanbieder kunnen grote gevolgen hebben. AI begint nu ingebed te raken in processen. In AI ligt de keuze gelukkig nog open. Je hoeft niet volledig soeverein te zijn, maar wees wel selectief in wat je kan en moet controleren”, verduidelijkt hij.
Windal ziet mainframes een belangrijke rol spelen in het soevereiniteitsverhaal. Dat hoeft niet te verbazen, want IBM is de wereldwijde hofleverancier van mainframes. Ook in België willen grote klanten nog lang niet van hun mainframes af.
“AI raakt kernprocessen, en die draaien in veel organisaties nog op mainframes. Ze fungeren als de datahub van de organisatie. Een groot deel van het IT-budget gaat vandaag naar modernisering, bij sommige organisaties zo’n zestig tot tachtig procent. Mainframes worden niet vervangen, maar net geïntegreerd in het nieuwe denken om het verleden met het heden te verbinden”, zegt hij.
De 25 procentgrens
Het woord ‘AI’ valt niet voor het eerst tijdens de keynote van Ketelaars. Gastspreker Mieke De Ketelaere, AI-expert en adjunct professor aan Vlerick Business School, bracht op hetzelfde podium een minder comfortabele vaststelling. “Ongeveer een kwart van de AI-projecten slaagt. De redenen waarom zoveel projecten mislukken, zijn nog altijd dezelfde als vijftien jaar geleden.”
De Ketelaere zoekt naar de oorzaak. “Licenties kopen is het eenvoudige deel, maar wat is je businesscase? Die vraag kunnen veel bedrijven niet beantwoorden. Daardoor worden mensen geforceerd om AI te gebruiken.” Deel van het probleem is dat AI als een doordeweeks IT-project wordt aangepakt. “Wat lang gewerkt heeft in IT, werkt daarom niet per se ook voor AI. Sterker nog: ik zou zelfs zeggen om AI-projecten net niet aan je IT-afdeling te geven.”
Ze zet ook vraagtekens bij de aanname dat AI altijd groter moet worden, met grotere modellen, meer rekenkracht en meer data. “De doorbraak van DeepSeek toonde net dat we ook creatief kunnen omspringen met beperkte middelen.”
De redenen waarom AI-projecten mislukken, zijn dezelfde als vijftien jaar geleden.
Mieke De Ketelaere, adjunct-professor Vlerinck Business School
Windal gaat akkoord met De Ketelaere dat de sleutel voor AI-succes bij de businesscase ligt. “Start klein en schaal dan op. Goedkeuring van het C-niveau is hiervoor nodig. Een proces end-to-end aanpakken vraagt medewerking van verschillende departementen en, in de context van grote organisaties, soms zelfs van verschillende bedrijven. Gewoon AI injecteren in bestaande processen is een slecht idee. Het is geen opdracht die het IT-team alleen aankan.”
Lange weg naar kwantumveilig
Op een IBM-event kan ook kwantum als thema niet ontbreken, al speelt het slechts een rol in de marge. Windal verkondigt samen met Alexandra Ruez, die de consultingtak van IBM leidt in de Benelux, kwantum als the next big thing. Aan een voorspelling voor wanneer de grote doorbraak zal plaatsvinden, wagen ze zich niet.
“Kwantum is de prioriteit van morgen en moet problemen oplossen die vandaag onoplosbaar zijn. Het is niet AI versus kwantum, maar AI mét kwantum. De opportuniteit zit in processen end-to-end te herdenken. Het is veel meer dan een technologisch verhaal”, zeggen ze in koor.
Volgens Windal moet de eerste prioriteit van bedrijven nu zijn om zich ‘kwantumveilig’ te maken. “Hoe zorg je ervoor dat je data en sleutels veilig blijven? De financiële sector kijkt er al actief naar. Banken moeten het op hun agenda hebben omdat ze onderling verbonden zijn. De zwakste schakel maakt de hele keten kwetsbaar. In België is er op dit vlak nog veel werk”, besluit hij.