25 jaar geleden kwam een abrupt einde aan de steile opmars van Lernout & Hauspie. Het Ieperse bedrijf was een pionier in spraakherkenningstechnologie. De laatste overblijfselen leven vandaag nog verder onder de vleugels van Microsoft.
België speelt vandaag de dag maar een kleine rol op het globale technologietoneel, maar aan het einde van de jaren negentig had dat helemaal anders kunnen zijn. Ieperse ondernemers Jo Lernout en Pol Hauspie maakten furore met hun technologie om computers met je stem te bedienen. Maar hoogmoed zou zwaar ten val komen: een fraudeschandaal maakte in 2001 een einde aan het succes.
25 jaar later zit de naam Lernout & Hauspie nog steeds in het collectieve geheugen. Wat een Vlaams succesverhaal had moeten worden, draaide uit op een pijnlijk fiasco. De film Dust, geregisseerd door Anke Blondé en met Arie Worthalter en Jan Hammenecker in de hoofdrollen, brengt het verhaal opnieuw tot leven, al zijn ze zelf niet betrokken geweest in de productie. Maar hoe is het precies weer gelopen?
Spreken met computers
Het bedrijf Lernout & Hauspie zag het levenslicht in 1987. Stichters Jo Lernout en Pol Hauspie gaven hun naam aan het bedrijf. De voormalige boekhouder en verkoper van computers hadden een toen nog revolutionair idee: technologie om je computer met je stem te bedienen. Lernout maakte een legendarisch filmpje waarin hij de technologie demonstreert in zijn huiskamer.
Dat idee viel in de smaak: Lernout & Hauspie reisde de wereld rond met zijn technologie. In 1995 trekt het als eerste Belgische onderneming naar de Amerikaanse beurs. Zo wekt het ook de interesse van Microsoft, dat zich voor 45 miljoen dollar inkoopt in het bedrijf. Microsoft zag potentieel in het concept van spraakbediening voor Windows en Lernout & Hauspie vormde de basis voor de Microsoft Speech API uit 2000.
Sillicon Valley in de Westhoek
Ondanks het internationale succes bleven Lernout en Hauspie hun roots trouw. De Vlaamse overheid nam een belang in het bedrijf, alsook duizenden Vlaamse huishoudens die hun spaarcenten in het bedrijf stoppen. De ondernemers hadden ook grootste plannen in hun geboortestreek.
Het hoofdkantoor in Ieper moest de start worden van een heuse Flanders Language Valley, een knipoog naar Silicon Valley in Californië. De site werd in 1999 officieel ingehuldigd door (toen nog) prins Filip en ook Bill Gates kwam er eens een kijkje nemen. Verschillende bedrijven gespecialiseerd in spraaktechnologie zouden zich er in de schaduw van Lernout & Hauspie vestigen. Het bedrijvenpark aan de A24 bestaat vandaag nog steeds, maar het zeven verdiepingen tellend hoofdkantoor van Lernout & Hauspie staat leeg.
Spookbedrijven
Aan de vooravond van de millenniumwissel leek niets of niemand Lernout & Hauspie nog te kunnen overtuigen. Maar de boemerang zou toch snel terugkeren. Een rapport van Wall Street Journal bracht in 2000 aan het licht dat het bedrijf net iets te creatief omsprong met de boekhouding. Fictieve omzet werd toegeschreven aan ‘spookbedrijven’ om de aandeelhouderswaarde op te krikken.
Het rapport deed Lernout & Hauspie vrijwel meteen van het voetstuk vallen. In 2001 vroeg het bedrijf officieel het faillissement aan, maar dat was slechts het begin van de miserie voor zijn stichters. De Ieperse ondernemers werden de hoofdrolspelers in één van de grootste fraudezaken die België ooit gekend heeft. In 2010 kregen ze een gevangenisstraf van vijf jaar opgelegd wegens valsheid in geschrifte.
De vele gedupeerde beleggers die hun spaargeld in rook zagen opgaan, moesten nog jaren langer wachten op een compensatie. In 2014 ging een volgend strafproces van gang. Pas in 2021 kwam die rechtszaak tot een finale conclusie: Lernout, Hauspie en vier andere veroordeelde directeur moesten in totaal 655 miljoen euro aan schadevergoedingen betalen.
Erfgenaam
Ondanks de pijlsnelle neergang, heeft Lernout & Hauspie zijn stempel op spraaktechnologie wel weten te drukken. De technologie verdween niet samen met het bedrijf. Het Amerikaanse Scansoft neemt de overblijfselen van Lernout & Hauspie over in 2001. Scansoft leeft vandaag verder onder de naam Nuance Communications, in 2022 overgenomen door Microsoft. Onder de vleugels van Microsoft vertoeft de spraakspecialist eerder op de achtergrond.
Het idee om computers met je stem te bedienen mag dan niet bij de grote massa zijn doorgebroken, ook dit artikel is met een klassiek toetsenbord uitgetypt, maar zit vandaag wel standaard ingebakken in Windows. Zo blijft een stukje Vlaamse technologie tot vandaag een invloed hebben op Windows. De spraaktechnologie heeft echter ook minder fraaie doeleinden gediend: Jo Lernout hemzelf beweerde in 2014 dat de Amerikaanse NSA het zou hebben misbruikt bij een massale surveillancecampagne die door Edward Snowden aan het licht kwam.
Dust is vanaf 25 februari te zien in de bioscoop.