Een Duitse ngo trekt ten strijde tegen de slimme brillen van Meta. De brillen vormen een risico voor de privacy omdat je mensen kan filmen zonder dat ze het weten.
HateAid stapt naar de rechtbank tegen Meta, Rayban en retailers die slimme brillen van het bedrijf verkoopt. De Duitse mensenrechtenorganisatie wil een specifiek model, de Wayfarer Gen 2, zo snel mogelijk uit de winkelrekken laten halen. De rechtszaak is slechts een extra vonk op het vuur van controverse rond slimme brillen: zijn ze een gevaar voor de privacy van mensen?
Meta verkoopt sinds 2021 slimme (zonne)brillen in Europa. De brillen zien er op het eerste zich gewoon uit, maar hebben onder meer een ingebouwde camera om foto’s en video’s mee te maken. Volgens marktcijfers zou Meta wereldwijd al minstens zeven miljoen stuks verkocht hebben. Door het onopvallende design zijn ze niet zo zichtbaar in het straatbeeld.
Verborgen camera
Denk dus bij een ‘slimme bril’ niet aan een logge headset die je op je hoofd draagt. Meta werkt samen met gespecialiseerde bril- en lensontwerpers zoals Ray-Ban om de brillen er zo echt mogelijk uit te laten zien, en je kan ze zelfs bij professionele opticiens kopen. Daar knelt volgens HateAid net het schoentje: het is bijna onmogelijk om te zien of iemand een slimme of een ‘domme’ bril draagt.
Dat opent mogelijkheden om foto’s en video’s te maken in de publieke ruimte zonder dat andere mensen rondom jou dat doorhebben, stelt de Duitse ngo. Een simpele tik of een stemcommando volstaat om beelden te maken. De camera’s zitten zo subtiel in het brilontwerp verwerkt dat je ze haast niet ziet, anders dan wanneer je een smartphone bovenhaalt om een opname te maken. De enige indicator voor de omgeving is een ledlampje dat oplicht.
“Of je nu in de metro zit, op je werk bent of in de sauna: gezien de manier waarop slimme brillen op dit moment werken, ben je nergens veilig. Je moet er op elk moment rekening mee houden dat je wordt gefilmd en vervolgens op internet wordt blootgesteld”, zegt HateAid co-CEO Josephine Ballon in een statement.
Beperkte maatregelen
Dat Meta de verkoper is van de slimme brillen, is voor HateAid extra reden tot bezorgdheid. Het bedrijf heeft immers zijn imperium gebouwd op niet al te privacyvriendelijke technologie. Meta stelt zich in Europa herhaaldelijk op als fervente tegenstander van wetgeving die online privacy van burgers moet bevorderen. “Slimme brillen zijn een strategisch instrument om het datamonopolie en de marktmacht van Meta te versterken”, meent Anna-Lena von Hodenberg namens HateAid.
Meta heeft zelf dan ook lang geen graten gezien in potentiële beveiligingsproblemen met zijn slimme brillen. Het bedrijf vond de aanwezigheid van een ledlampje voldoende om zich in te dekken. Dat lampje is niet alleen moeilijk zichtbaar, het is ook niet zo moeilijk om met het lampje te knoeien. Onder toenemende druk heeft Meta nu toch de maatregel ingevoerd dat als het ledlampje niet werkt, de camera van de bril niet aanspringt.
Wat met de beelden gebeurt, is nog een andere zaak. Er gaan berichten rond dat Meta beelden van slimme brillen gebruikt voor contentmoderatie en AI-training, ook persoonlijke beelden. Medewerkers van Meta zouden zelfs naaktbeelden van mensen te zien krijgen volgens een Zweeds onderzoek. Via de gebruiksvoorwaarden bepaal je wat je met Meta deelt en wat niet. Dat geldt overigens ook voor gebruikers van de sociale mediaplatformen: alles wat je openbaar maakt, beschouwt Meta als zijn eigendom.
Recht op afbeelding
Of het nu duidelijk is voor omstaanders of de camera van een slimme bril aanstaat of niet, is niet de kern van de discussie die Meta negeert. Je mag niet zomaar beelden maken van mensen in publieke ruimtes en die openbaar maken. Het recht op afbeelding bepaalt dat je zonder toestemming geen beelden mag maken en verspreiden waar iemand duidelijk zichtbaar en herkenbaar op is, en al zeker niet als het om beelden gaat die mensen schade kunnen berokkenen.
Meta schuift wat dit betreft de verantwoordelijkheid van zich af. Gebruikers moeten op de hoogte zijn van wetgeving en de brillen er conform naar gebruiken, staat in de gebruiksvoorwaarden. Instagram treedt nu wel strenger op tegen video’s gemaakt met slimme brillen waarin mensen worden lastiggevallen. Een maatregel die Meta ook maar neemt om de groeiende kritiek op zijn brillen te verstommen.
Echt leren van de controverse doet Meta niet. Volgens Financial Times werkt het aan een ‘AI-superbril’ die alles wat het zien automatisch registreert. Nieuwe modellen zouden het dus net nog makkelijker kunnen maken om mensen zonder hun medeweten op beeld vast te leggen. Het wil ook de AI-functionaliteit uitbreiden met onder andere gezichtsherkenningstechnologie.
Bij klachten over inbreuken op je privacy kan je bij de lokale privacy-autoriteit terecht. In België neemt de Gegevensbeschermingsautoriteit die rol op zich. Een hobbyontwikkelaar lanceerde een app die je waarschuwt wanneer iemand in je buurt een slimme bril opheeft.
Grijpt de EU in?
Slimme brillen komen zo stilaan wereldwijd onder vuur te liggen, omdat ze een ongewenste inkijk geven tot in de meest private delen van ons leven. Van Meta hoeven we geen actie te verwachten, maar beleidsmakers zijn stilaan niet meer blind voor de nieuwe privacyrisico’s die slimme brillen hebben geïntroduceerd. De Franse privacywaakhond CNIL publiceerde recent nog een openlijke waarschuwing.
Het debat is sinds dit jaar op de Europese agenda gekomen. De Europese Data Protection Board voert op dit moment een onderzoek uit waarvan het rapport tegen het einde van de zomer verwacht wordt. Of dat ook tot specifieke maatregelen zal leiden, valt af te wachten. Ook in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk lopen rechtszaken en onderzoeken.
Technologiebedrijven laten zich er niet door afschrikken. Samsung, Google en Apple willen later dit jaar of in 2027 hun eigen modellen op de markt brengen.
Je moet er op elk moment rekening mee houden dat je wordt gefilmd en vervolgens op internet wordt blootgesteld
Josephine Ballon, CEO HateAid