Met zijn eerste encycliek mengt paus Leo XIV zich in het AI-debat met een duidelijke boodschap: technologie moet dienstbaar zijn aan alle mensen, niet aan de machtigsten.
“De mensheid, door God geschapen in al haar grootsheid, staat vandaag voor een cruciale keuze: ofwel een nieuwe Toren van Babel bouwen, ofwel de stad bouwen waarin God en de mensheid samen wonen”, dat zijn de eerste zinnen uit de encycliek ‘Magnifica humanitas’ van Paus Leo XIV. De paus verwijst hiermee naar artificiële intelligentie (AI), dat het kernthema vormt van deze encycliek. In het bijzijn van de medeoprichter van Anthropic ondertekende hij op 15 mei het document.
“Schitterende mensheid”
Paus Leo XIV publiceerde op 15 mei 2026 zijn eerste encycliek genaamd ‘Magnifica humanitas’, ofwel ‘schitterende mensheid’. Een encycliek is een officiële pauselijke brief waarin de paus zijn visie geeft over een bepaald maatschappelijk thema. Dit kan bijvoorbeeld gaan over vrede, milieu, of armoede.
In het document van 130 pagina’s staan verschillende richtlijnen over hoe de Kerk naar deze thema’s kijkt. De encycliek is geschreven ter gelegenheid van de 135e verjaardag van Rerum Novarum van paus Leo XIII op 15 mei, de dag dat de huidige paus ook ‘Magnifica humanitas’ ondertekende.
AI centraal
Het thema van deze nieuwe encycliek is volledig gericht op AI, en dat is niet toevallig. De paus sprak eerder al over hoe belangrijk hij de impact van AI op de samenleving vindt. Die visie weerspiegelt zich nu ook in de nieuwe encycliek, waarmee hij een antwoord wil bieden op de uitdagingen die AI vandaag met zich meebrengt.
“AI ontwapenen”
In paragraaf 110 spreekt de paus over “AI ontwapenen”. “AI ontwapenen betekent haar bevrijden van de mentaliteit van ‘gewapende’ concurrentie, die vandaag de dag niet beperkt blijft tot de militaire context, maar ook een economisch en cognitief fenomeen is.”
Ontwapenen betekent dus niet dat we AI afschaffen, maar dat we haar democratiseren: openstellen voor discussie, eerlijk verdelen en ten dienste stellen van iedereen, niet enkel van de sterkste spelers. Hiermee lijkt hij te verwijzen naar de monopolistische controle over AI door techbedrijven en staten.
De paus vergelijkt het met ons leefmilieu: zoals we de natuur moeten beschermen tegen uitbuiting, moeten we ook onze digitale omgeving actief beschermen. En daarvoor is regulering alleen volgens hem niet genoeg, er is een fundamentele mentaliteitswijziging nodig.
Autonome wapens
De paus uit ook zijn kritiek op het gebruik van autonome wapensystemen. “De Heilige Stoel heeft onlangs opgemerkt dat de toenemende gemakzucht waarmee autonome wapensystemen kunnen worden ingezet, oorlog meer “haalbaar” maakt en minder onderhevig aan menselijke controle”, schrijft de paus.
Eerder dit jaar ontstond er nog een conflict tussen het Amerikaanse Pentagon en Anthropic over ethische gebruiksgrenzen van zijn AI-modellen. De paus is niet te spreken over het gebruik van AI in oorlogvoering.
“Om deze reden moet de ontwikkeling en het gebruik van AI in oorlogvoering onderworpen zijn aan de strengste ethische beperkingen, om respect voor menselijke waardigheid en de heiligheid van het leven te garanderen en om een race om dergelijke wapens te ontwikkelen te voorkomen.”
Heroriëntering
Met Magnifica humanitas neemt paus Leo XIV een duidelijke positie in een debat dat tot nu toe vooral werd gedomineerd door techbedrijven en beleidsmakers. De encycliek voegt daar een morele stem aan toe. De paus vraagt geen technologisch stilstand, maar een fundamentele heroriëntering: AI moet dienstbaar zijn aan alle mensen, niet enkel aan de machtigste spelers.