De Europese Commissie heeft haar strategie voor een digitaal soeverein Europa voorgesteld. Centraal staat een voorstel voor wetgeving die de uitbouw van datacenterinfrastructuur en de ontwikkeling van AI moet versnellen.
De Europese Commissie heeft vorige week haar strategie voor een digitaal soeverein Europa voorgesteld. Die berust op vier pijlers:
- De Chips Act 2.0: die bouwt voort op de eerste (ontoereikende) Chips Act van 2023 en heeft als voornaamste doel om de investerings- en concurrentievoorwaarden rond chipdesign- en productie te verbeteren. Staatssteun wordt mogelijk om de waardeketen van halfgeleiders in de Unie uit te bouwen.
- De Opensource-strategie: deze component erkent dat er vanuit de EU al heel veel wordt bijgedragen aan de opensource-gemeenschap. De EU wil daarom opensource-alternatieven voor niet-Europese software prioriteit geven, onder andere binnen de eigen administratie.
- De digitalisering van energie: de Commissie wil dat de energiesector sneller gedigitaliseerd wordt, onder andere met AI. Dat moet er onder andere voor zorgen dat datacenters in de energie-infrastructuur geïntegreerd kunnen worden, wat zowel ecologische als stabiliteitsvoordelen oplevert.
- De Cloud en AI Development Act: dit is de fundering van het hele verhaal: met deze wetgeving wil Europa de uitbouw van digitale infrastructuur in Europa versnellen, zodat de EU een antwoord kan bieden op de beschikbaarheid van datacenters en cloudoplossingen vanuit de VS.
AI en datacenter als sluitsteen
De Cloud en AI Development Act toont waar de echte ambitie van de Commissie ligt. Een eerste euvel dat de wetgeving moet verhelpen, is het capaciteitstekort. De datacentercapaciteit binnen de EU moet binnen vijf tot zeven jaar minstens verdrievoudigen.
Om dat mogelijk te maken, moeten er twee hordes genomen worden. De beschikbaarheid van energie is daar één van. De digitaliseringsplannen rond energie moeten daar een oplossing bieden. De andere is het vergunningsproces. Het is de bedoeling dat datacenterboeren sneller en eenvoudiger de nodige vergunningen kunnen bekomen.
Rode loper
Dat klinkt voor een stuk als een goed idee: de afhankelijkheid van de Amerikaanse hyperscalers is inderdaad ingegeven door een gebrek aan geloofwaardige alternatieven binnen de EU. Daar staat tegenover dat de grenzeloze uitbouw van datacentercapaciteit in de VS een grote impact dreigt te hebben op de leefbaarheid van verschillende regio’s. Het lijkt belangrijk dat de EU die fouten niet herhaalt.
In welke mate de Europese Commissie met het voorstel de rode loper wil uitrollen voornieuwe datacenters, is op dit moment nog niet duidelijk. Een snellere toegang tot energie, land, geld maar ook water behoort alvast tot de maatregelen.
Eigen AI
Die datacenters moeten ook ergens toe dienen. De Commissie wil de ontwikkeling van nieuwe frontier-modellen voor AI ondersteunen. Het is de ambitie om voor de voornaamste LLM’s niet exclusief afhankelijk te zijn van buitenlandse spelers. Ook sectorspecifieke AI staat hoog op de agenda, net als wat de Commissie ‘fysieke AI’ noemt.
De grootste troef die Europa op dit moment heeft, is het Franse Mistral. Dat bedrijf bouwt als enige geloofwaardige frontiermodellen, al zijn de LLM’s van Anthropic en OpenAI op dit moment nog capabeler.
Tot slot wil de Commissie een raamwerk voorzien om de soevereiniteit van cloud en AI te beoordelen. Om digitale soevereiniteit te verkrijgen, is het immers noodzakelijk dat iedereen dezelfde definitie van soeverein hanteert. Dat raamwerk zal dan als basis dienen voor (publieke) aanbestedingen.
Punten voor soevereiniteit
Het raamwerk rond soevereiniteit toont de achilleshiel van het project. De Commissie plant immers om het warm water nog een keer uit te vinden, maar dan lauwer. Gaia-X, dat losstaat van de EU maar er wel door gesteund wordt, heeft immers al een labelsysteem voor soevereiniteit uitgewerkt dat de lading best goed dekt. Om het hoogste label (Level 3) te halen, moeten organisaties die diensten aanbieden hun hoofdkwartier in de EU hebben.
Europa wil toch zelf een raamwerk uitrollen, dat vermoedelijk gebaseerd zal zijn op de soevereiniteitsscores van de Europese Commissie: het Cloud Sovereignty Framework. Dat is gebaseerd op achttien criteria, is in zijn uitwerking niet vrij gebleven van lobbywerk. Hyperscalers vanuit de VS zouden volgens kritiek van CISPE eenvoudig een goed rapport kunnen halen, wat haaks staat op het opzet.
Spreidstand
Hier valt de spreidstand van de Europese Commissie en de EU op. Enerzijds willen wetgevers wel degelijk regelgeving uitvaardigen die soevereiniteit promoot. Soevereiniteit betekent in deze context een grotere onafhankelijkheid, in de praktijk van de VS (en China). Alleen mag dat niet met zoveel woorden gezegd worden, want dan worden de VS boos. Dat opent de deur voor lobbywerk, wat op zijn beurt de efficiëntie van soevereine ambities op de helling zet.
Het gevaar is een uitbouw van datacenters die soeverein zijn in naam. Denk daarbij aan de zogezegd soevereine clouds van Microsoft of AWS. Als de capaciteit van Europese datacenters verdrievoudigt, maar voornamelijk bij gratie van dergelijke sites, dan zal het niet Europa zijn dat profiteert. De hele soevereiniteitsstrategie valt in duigen indien het afgeleiden van Amerikaanse en Chinese spelers zijn die een sleutelrol opnemen.
Niemand blij
Naar Europese traditie is niemand blij met het huidige voorstel. Binnen de EU zelf luidt de kritiek dat de Commissie niet ver genoeg gaat. Het plan zou nog niet ver genoeg gaan, en te veel bewegingsruimte laten aan buiten-Europese hyperscalers. Van over de Atlantische Oceaan bereiken er dan weer kreten over protectionisme de Europese oren, al kan je die gezien het economische beleid van de regering-Trump licht hypocriet noemen.
Hoe dan ook is dit voorstel nog lang niet bindend. Nu starten er onderhandelingen over het voorstel met zowel het Europees Parlement als de Raad van de Europese Unie. Pas als parlementariërs en lidstaten akkoord zijn, volgt er echte wetgeving. Zelfs indien het voorstel wordt goedgekeurd, is de uitvoering bovendien nog niet vanzelfsprekend. Een groot stuk van de plannen is afhankelijk van grote investeringen, en het is onduidelijk waar die vandaan zullen komen.