De Europese Commissie stelt in een voorlopig rapport dat Meta de Digital Services Act (DSA) overtreedt door verslavende ontwerpelementen op Facebook en Instagram. Volgens het onderzoek schaden oneindig scrollen, autoplay en gepersonaliseerde aanbevelingssystemen de mentale gezondheid van gebruikers, vooral bij minderjarigen. Meta’s maatregelen om de risico’s te beperken, blijken onvoldoende effectief.
De Europese Commissie heeft Meta formeel in gebreke gesteld voor het gebruiken van verslavende ontwerpelementen op Facebook en Instagram. Het onderzoek, dat in mei 2024 van start ging, richt zich op functies die gebruikers aanzetten tot overmatig gebruik. Volgens de Commissie heeft Meta onvoldoende rekening gehouden met de impact van deze ontwerpkeuzes op de fysieke en mentale gezondheid van gebruikers. Vooral jongeren en kwetsbare volwassenen lopen risico.
Het rapport benadrukt dat Meta beschikbare gegevens over het nachtelijke gebruik van Instagram en Facebook door minderjarigen negeerde. Daarnaast blijkt dat de huidige maatregelen, zoals tijdslimieten en ouderlijk toezicht, te gemakkelijk te omzeilen zijn. De Commissie eist nu structurele aanpassingen, waaronder het uitschakelen van autoplay en oneindig scrollen als standaardinstelling.
Verslavende functies en onvoldoende risicobeheer
De Commissie stelt dat Meta de risico’s van verslavend ontwerp onvoldoende heeft geëvalueerd. Functies zoals oneindig scrollen, autoplay en gepersonaliseerde aanbevelingen houden gebruikers in een ‘autopilotmodus’, wat leidt tot compulsief gebruik. Uit het onderzoek blijkt dat Meta geen rekening hield met wetenschappelijke inzichten over de impact van deze mechanismen op de hersenen.
Daarnaast wijst de Commissie op de ineffectiviteit van bestaande maatregelen. Tijdslimieten voor tieners kunnen eenvoudig worden genegeerd, en ouderlijke controles vereisen technische kennis die niet alle ouders bezitten. Voorlichtingscampagnes via een apart ‘veiligheidscentrum’ blijken onvoldoende om de risico’s te beperken.
Europese eisen en mogelijke sancties
Als de bevindingen worden bevestigd, moet Meta zijn platforms aanpassen. De Commissie eist onder meer dat autoplay en oneindig scrollen standaard worden uitgeschakeld en dat aanbevelingssystemen minder gericht zijn op betrokkenheid. Ook moeten er effectieve pauzes worden ingevoerd om gebruikers te helpen hun schermtijd te beheren.
Meta krijgt nu de kans om zich te verdedigen en de documenten in het onderzoeksdossier te bestuderen. Als de Commissie haar standpunt handhaaft, kan Meta een boete krijgen tot zes procent van zijn wereldwijde jaaromzet. Daarnaast loopt er nog een apart onderzoek naar de leeftijdsverificatie voor gebruikers onder dertien jaar en de zogenaamde ‘rabbit hole’-effecten van aanbevelingssystemen.
Impact op de IT-sector en digitale ethiek
De zaak tegen Meta zet de schijnwerpers op de verantwoordelijkheden van techbedrijven onder de DSA. IT-professionals en beleidsmakers zullen de uitkomst nauwlettend volgen, aangezien deze precedentwerking kan hebben voor andere platforms. De eisen van de Commissie kunnen leiden tot een verschuiving in het ontwerp van sociale media, waarbij gebruikerswelzijn voorop komt te staan.
Voor bedrijven die vergelijkbare systemen ontwikkelen, is dit een signaal om ethische overwegingen vroeg in het ontwerpproces te integreren. De focus op transparantie en gebruikerscontrole kan de norm worden voor toekomstige digitale diensten.