Een cyberaanval weren is niet alleen een IT-aangelegenheid meer. Ook op organisatorisch en strategisch vlak kunnen organisaties heel wat ondernemen om downtime te verminderen.
“Er zijn twee soorten bedrijven: zij die gehackt zijn, en zij die nog gehackt zullen worden”, begint Christophe Van Bortel, Hoofd van de Computermisdaadeenheid Antwerpen. Deze wereldbekende quote van voormalig FBI Director Robert Mueller komt na elke cyberaanval dichter bij de waarheid. De vraag is niet of, maar wanneer je bedrijf getroffen wordt door een cyberaanval.
“De overwinning is voor zij die het snelst bijleren”, aldus Theo Francken aan het begin van het Cybernova-event in Antwerpen. Hij riep cyberexperten op om zich te vervoegen bij de Cyber Force al reserveofficier.
Niet alleen moeten bedrijven zich cyberweerbaar blijven opstellen en heruitvinden, ook het organisatorische aspect mogen we niet uit het oog verliezen. Cybersecurity is vandaag meer dan alleen een technische conversatie.
Klikken is niet het probleem
“Laat ons stoppen met de schuld op de eindgebruiker te steken bij een cyberaanval”, betoogt Mikko Hyppönen, Chief Research Officer bij Sensofusion tijdens zijn keynote op het Cybernova-event in Antwerpen. “Mensen maken fouten. Een ‘domme gebruiker’ klikte op de verkeerde link, opende het verkeerde bestand of trapte in een phishingaanval en raakte zijn inloggegevens kwijt. Ik haat deze zinnen”, gaat hij verder.
“Het is totaal oneerlijk dat we van iedereen eisen dat hij een beveiligingsexpert is. Als er een link verschijnt waar de gebruiker absoluut niet op mag klikken, waarom verschijnt die dan op zijn scherm?”
Hij is ervan overtuigd dat we de verantwoordelijkheid niet bij de eindgebruiker mogen leggen, maar deze moeten verschuiven naar fabrikanten van besturingssystemen, beveiligingsleveranciers en telecombedrijven.
Sta jij paraat?
Wanneer kwaadwilligen dan toch via ‘de zwakke schakel’ of een andere weg een systeem binnendringen, kan een organisatie nog heel wat ondernemen om bijvoorbeeld de downtime zo minimaal mogelijk te houden en de schade te beperken. Al ligt die verwachte digitale paraatheid niet in lijn met de effectieve paraatheid.
Volgens cijfers van Dell blijkt dat 99,5 procent van de ondervraagde bedrijven zegt dat ze over een cyberstrategie beschikken. Slechts 57 procent daarvan kon zich succesvol herstellen tijdens een (test)incident. “Daarnaast is 63 procent van mening dat het management hun paraatheid voor een grote cyberaanval overschat”, ook wel resilience debt genoemd. Dit is het verschil tussen hoe leidinggevenden hun paraatheid inschatten en de daadwerkelijke paraatheid op de werkvloer”, legt Koen André Segers uit. Hij is Cybersecurity Lead & Global Field Tech Office bij Dell Technologies.
Daar zit het grootste gevaar volgens hem. “Wanneer komt het risico boven water? Op het moment dat je een aanval ondergaat.”
Schade opgemeten
Dat de daadwerkelijke paraatheid van bedrijven bij een cyberaanval nog te laag is, blijkt ook uit cijfers van de Federale Gerechtelijke politie. In 2024 werden 164 ransomware-aanvallen gerapporteerd. “Dat zijn er gemiddeld drie per week”, weet Bjorn Clevers, Hoofd van het Cybercrimeteam bij Federale Gerechtelijke Politie West-Vlaanderen.
50 procent van de Vlaamse bedrijven werd in 2024 slachtoffer van een cyberaanval. Tien procent van deze aanvallen waren succesvol, wat overeenkomt met 37.000 bedrijven. “De financiële schade per aanval varieert van honderdduizend euro tot 100 miljoen euro. De totale schade in België in 2024 bedroeg 14,6 miljoen tot 14,6 miljard euro.”
Meer dan een IT-probleem
Vaak wordt er bij een cyberaanval meteen gekeken naar problemen van technische aard, al botsen bedrijven ook op heel wat andere struikelblokken. Segers lijst in de marge van het cyberevent de meest voorkomende tekortkomingen op van bedrijven wanneer ze getroffen worden door een cyberaanval.
Cyberweerbaarheid is een strategische business-verantwoordelijkheid, meer dan een technische bezorgdheid.
Koen André Segers, Cybersecurity Lead & Global Field Tech Office bij Dell Technologies
“Het grootste struikelblok is het ontbreken van een goed gedocumenteerd en getest incident response plan. Bedrijven die zo’n plan niet hebben, moeten onder enorme stress beslissingen nemen, wat vrijwel altijd leidt tot fouten en kostbaar tijdverlies.”
Daarnaast weten veel bedrijven niet welke systemen zij als kritiek beschouwen en wat de onderlinge afhankelijkheden zijn, waardoor het herstel veel langer duurt dan nodig. Bovendien weten ze niet wie ze moeten bellen op het moment van de aanval, omdat ze vooraf geen herstelpartners hebben aangeduid. Of dat hebben ze wel gedaan, en de contactgegevens staan enkel op de SharePoint, die nu mee versleuteld is.
Ook de interne communicatie durft onder stress fout te lopen doordat er geen taken verdeeld zijn, en er geen duidelijkheid is over wie beslissingen mag nemen. Kortom, “cyberweerbaarheid is geen IT-probleem, maar een strategische bedrijfsverantwoordelijkheid die op het hoogste niveau moet worden aangepakt, bij voorkeur ruim voordat een aanval plaatsvindt”, aldus Segers.
Bovendien blijkt uit een recent rapport van Palo Alto Networks dat het merendeel van de cyberinbreuken niet het gevolg is van technologische tekortkomingen, maar van operationele keuzes binnen organisaties. Vooral het gebrek aan consistent identiteitsbeheer en een te beperkte monitoring spelen cybercriminelen in de kaart.
Organisatie en strategie
Segers wil hiermee niet zeggen dat technische oplossingen onbelangrijk zijn, al bevinden de echte uitdagingen zich op organisatorisch en strategisch vlak. Hij somt enkele aanbevelingen op die al een groot verschil kunnen maken:
- Bewaar een fysiek exemplaar van het incident response plan: tijdens een aanval zijn de digitale systemen mogelijk onbereikbaar.
- Duid vooraf herstelpartners aan en neem proactief contact op: zo verlies je geen kostbare tijd met het zoeken naar wie je moet bellen op het ergste moment.
- Zorg voor een gecentraliseerde monitoring van alle systemen: zo kan forensisch onderzoek na een aanval veel sneller verlopen.
Geert Baudewijns, CEO van Secutec en ervaren onderhandelaar met cybercriminelen, heeft nog één bijkomende tip: “Bewaar de gegevens van je cyberverzekering niét digitaal, want anders weten hackers hoe goed je verzekerd bent, en voor welk bedrag.”
Van alle tijden
“Cybercriminelen zijn net zoals andere criminelen, ze zullen er altijd zijn. Dat is iets van alle tijden”, aldus Hyppönen. Aan de aanvallerskant kunnen we dus niets veranderen, maar aan onze verdedigingslinie wel. Niet alleen je cybersecuritysystemen moeten op punt staan en mee evolueren, ook organisatorisch dient je bedrijf voorbereid te zijn.
De vraag is niet of je getroffen wordt door een cyberaanval, maar wanneer. De focus moet liggen op het versterken van cyberweerbaarheid, eerder dan een zondebok aan te duiden. Als we de wereld willen veranderen, is technologie de beste manier om dat te doen”, besluit Hyppönen.